DEHB nedir?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkat, dürtü kontrolü ve hareket düzeyini etkileyebilen nörogelişimsel bir durumdur. DEHB yalnızca “çok hareketli olmak” anlamına gelmez. Bazı çocuklarda dikkat dağınıklığı ön plandayken bazı çocuklarda aşırı hareketlilik ve düşünmeden davranma daha belirgindir. Bazı çocuklarda ise bu özellikler birlikte görülür. Belirtiler çocuğun yaşına, gelişim düzeyine ve bulunduğu ortama göre farklı biçimlerde ortaya çıkabilir.

Çocuklarda dikkat eksikliği belirtileri

Sık sık yönergeleri kaçırma, eşyalarını unutma, ödev veya etkinlik sırasında kolayca başka uyaranlara yönelme, başladığı işi bitirmekte zorlanma, uzun süreli zihinsel çaba gerektiren görevlerden kaçınma ve dinlemiyormuş gibi görünme dikkat alanındaki güçlükler arasında olabilir. Ancak uykusuzluk, kaygı, öğrenme güçlüğü, görme veya işitme sorunları, yoğun stres ve gelişimsel özellikler de benzer belirtilere yol açabilir. Bu nedenle yalnızca birkaç belirti üzerinden DEHB sonucuna varmak doğru değildir.

Hiperaktivite ve dürtüsellik nasıl görünür?

Çocuğun oturması gereken yerde sürekli kalkması, ellerini ve ayaklarını durmadan hareket ettirmesi, sırasını bekleyememesi, sorular tamamlanmadan yanıt vermesi, oyunlarda araya girmesi veya tehlikeyi düşünmeden hareket etmesi hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri arasında değerlendirilebilir. Küçük çocukların doğal olarak hareketli olduğu unutulmamalıdır. DEHB açısından önemli olan, davranışların yaşıtlarına göre belirgin olması ve ev, okul, kurs ya da sosyal ortam gibi birden fazla alanda işlev kaybına neden olmasıdır.

DEHB tanısı nasıl konur?

DEHB değerlendirmesi tek bir testle veya yalnızca ebeveyn anlatımıyla tamamlanmaz. Çocuğun gelişim öyküsü, okuldan alınan bilgiler, farklı ortamlardaki davranışları ve belirtilerin ne zamandır sürdüğü birlikte ele alınır. Gerektiğinde görme, işitme, uyku, öğrenme ve diğer tıbbi veya gelişimsel durumlar açısından değerlendirme yapılır. Tanı süreci çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında yetkili hekimler tarafından yürütülür; psikolojik danışmanlık süreci ise çocuğun öz düzenleme becerilerini, ebeveyn tutumlarını, okul iş birliğini ve günlük yaşam düzenini destekleyebilir.

Evde destekleyici yaklaşım

Yönergeleri tek seferde ve kısa verin; “Odanı topla” yerine “Önce oyuncakları kutuya koy” gibi somut ifadeler kullanın. Büyük görevleri küçük adımlara bölün, görsel planlardan ve zamanlayıcılardan yararlanın. Çocuğun yalnızca hatalarına değil, çaba gösterdiği anlara da geri bildirim verin. Uyku, hareket, yemek ve ekran rutinlerini olabildiğince düzenli tutun. Sürekli eleştiri yerine yapılandırılmış destek sunmak çocuğun benlik algısını korur.

Ne zaman destek alınmalı?

Dikkat ve hareketlilik özellikleri akademik süreci, aile ilişkilerini, arkadaşlıkları veya çocuğun özgüvenini belirgin biçimde etkiliyorsa kapsamlı değerlendirme önerilir. İzmir’de DEHB konusunda çocuk ve ailelere psikolojik danışmanlık desteği sunan Alora Psikoloji’de süreç, aile ve okul iş birliğiyle çocuğun günlük yaşamda zorlandığı alanlara göre yapılandırılır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tıbbi değerlendirme yerine geçmez.