Önce “duymadı mı, yapamadı mı, yapmak istemedi mi?” diye sorun

Çocuğa bir görev verildiğinde önce gerçekten dikkatini size yöneltip yöneltmediğini gözlemleyin. Başka odadan söylenen, uzun ve birden fazla adım içeren yönergeler küçük çocuklar için zor olabilir. “Oyuncaklarını topla, ellerini yıka, pijamanı giy ve yatağa gel” cümlesi yetişkin için tek görev gibi görünse de çocuk için dört ayrı adımdır. Yönergeyi kısa ve somut hale getirmek takip ihtimalini artırır.

Yönerge verirken dikkat edilmesi gerekenler

Çocuğun yanına gidin, adını söyleyin, göz hizasına yaklaşın ve tek bir cümle kurun. Soru biçiminde verilen yönergeler karışıklık yaratabilir. “Oyuncaklarını toplar mısın?” sorusuna çocuk “Hayır” dediğinde yetişkin öfkelenebilir; oysa dil bilgisel olarak bir seçenek sunulmuştur. Bunun yerine “Şimdi oyuncakları kutuya koyma zamanı” denebilir. Ardından çocuğa başlaması için birkaç saniye süre tanıyın.

Sürekli tekrar etmek neden işe yaramaz?

Yönergeyi on kez tekrarlamak çocuğa ilk dokuzunu önemsememeyi öğretebilir. Bir kez açıkça söyleyin, gerekirse kısa bir hatırlatma yapın ve uygulamayı destekleyin. Küçük çocuklarda birlikte başlamak etkilidir: “İlk iki arabayı ben koyuyorum, kalanları sen.” Başladığında çabasını fark edin. Yalnızca görevin tamamen bitmesini beklemek yerine ilk adımı da pekiştirin.

Geçişleri kolaylaştırın

Çocuklar keyif aldıkları bir etkinlikten sorumluluğa geçerken zorlanabilir. Önceden haber vermek, görsel plan kullanmak veya zamanlayıcı kurmak geçişi öngörülebilir hale getirir. “Beş dakika sonra banyo zamanı” ve ardından “Bir dakika kaldı” demek ani kesintiyi azaltır. Özellikle dikkat ve dürtü kontrolünde zorlanan çocuklar için görsel rutinler oldukça yararlıdır.

Hangi durumlarda değerlendirme gerekir?

Çocuk basit yönergeleri yaşına göre belirgin biçimde anlamıyor, ev ve okulda sürekli takip sorunu yaşıyor, konuşma-dil gelişiminde güçlük gösteriyor veya dikkatini çok kısa süre sürdürebiliyorsa değerlendirme gerekebilir. İşitme, dil gelişimi, dikkat, kaygı ve öğrenme süreçleri birlikte ele alınmalıdır.

Ebeveyn danışmanlığı

İzmir’de çocuğunun söz dinlememesi, kurallara uymaması veya yönerge takip etmemesi konusunda destek arayan aileler için Alora Psikoloji’de davranışın işlevi değerlendirilir ve evde uygulanabilecek somut bir ebeveyn planı hazırlanır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; her çocuğun gelişimsel özellikleri farklıdır.